2026-yil 5-mart kuni Ozarbayjon rasmiylari Eron qurolli kuchlari to’rtta uchuvchi drone yordamida, bir nechta ob’ektni hujum qilganini va natijada ikki kishining jarohatlanganini ma’lum qildilar. Bunga javoban Prezident Ilhom Aliyev Xavfsizlik Kengashining yig’ilishini chaqirib, Eron Ozarbayjonga qarshi terrorchilik hujumini amalga oshirgani haqida xabardor qildi. Davlatning barcha quvvat tuzilmalari safarbar qilingan va ehtimoliy harbiy amaliyotlar uchun tayyorgarlik ko’rish boshlandi.

Ertasi kuni Tashqi ishlar vaziri Jeyhun Bayramov Ozarbayjonning barcha diplomatik xodimlarni Erondan evakuatsiya qilish to’g’risidagi qarorni e’lon qildi. Shu kunning o’zida Ozarbayjon Davlat xavfsizlik xizmati Islom inqilobi muhofizlari korpusi agentlari tomonidan tayyorlanayotgan terroristik hurujni fosh etilishi tafsilotlari aks etgan videorolikni chiqardi. Videomaterialda ta’kidlanishicha, hujumdan ko’zlangan maqsad strategik ahamiyatga ega ob’ektlar: Boku—Jayhun neft quvuri, Isroil elchixonasi va yahudiylar ibodatxonasi bo’lgan. Shuningdek, tog’ yahudiylari yetakchilaridan birini o’ldirish ham maqsad qilingan. Ushbu videolavhada, Ilhom Aliyev rejimining maxsus xizmatlari tomonidan Islom inqilobi muhofizlari korpusi bilan aloqadorlikda va terrorchilik harakatlarini rejalashtirishda ayblanayotgan sakkiz nafar Ozarbayjon fuqarosining qo’lga olinishi ham namoyish etilgan.

Rasmiy Tehron esa, o‘z navbatida, Ozarbayjon suverenitetini doimo hurmat qilganini ta’kidlab, voqeani uyushtirishda Isroil va AQShni aybladi va o‘zidan javobgarlikni rad etdi. Erondagi vaziyat tashqi siyosat bilan bog‘liq deb ta’riflandi.

Ilhom Aliyev rejimining keskin ohangdagi bayonotlari, huquq-tartibot idoralarining tezkor harakatlari va namoyishkorona maqsadlarni tanlash ichki auditoriyani safarbar etish va ehtimoliy keskinlashuvga tayyorgarlik ko‘rishga qaratilgan puxta rejalashtirilgan axborot kampaniyasini anglatishi mumkin.

Kengroq geosiyosiy nuqtai nazardan, Ozarbayjon Isroil va Qo‘shma Shtatlar bilan yaqin strategik aloqalarga ega bo‘lib, harbiy-texnik hamkorlikni amalga oshiradi; shu bilan birga, mamlakatlar energetika sohasida o‘zaro bog‘liq. Isroil Ozarbayjonning asosiy qurol yetkazib beruvchilaridan biri bo‘lib qolmoqda, Ozarbayjon esa Isroilning neftga bo‘lgan ehtiyojining katta qismini qondiradi. Qo‘shma Shtatlar, o‘z navbatida, bu munosabatlarning siyosiy va harbiy kafili sifatida ish olib bormoqda.

Ozarbayjon rasmiylarining muvofiqlashtirilgan harakatlari va Isroil manfaatlariga ta’sir qiluvchi strategik nishonlarni tanlash, siyosiy signal sifatida qaralishi mumkin. Shubhasiz, dron hujumi oldindan rejalashtirilgan va uyushtirilgan: Bir kunda barcha faktlarni aniqlash, ularni tasvirga olish va axborot-tahliliy video tayyorlash imkonsizdir. Ushbu axborot xuruji Erondan tahdid haqidagi tasavvurni shakllantiradi va mumkin bo‘lgan eskalatsiya uchun manfaatdor kuchlarga siyosiy asos bo‘ladi.

Ozarbayjon, rasman shia davlati bo‘lishiga qaramay, mintaqada Eronga qarshi muhim tayanch nuqtaga aylangan va Vashington hamda Tel-Aviv oldidagi majburiyatlarini qat’iyatlik bilan bajarib kelmoqda.

Umuman olganda, dronlar bilan bog‘liq hodisalar sun’iy ravishda yaratilgan va siyosiy manipulyatsiya maqsadida puxta rejalashtirilgan degan taassurot uyg‘otmoqda. Bu Boku va Tehron o‘rtasidagi ziddiyatni yanada kuchaytirish hamda shia e’tiqodidagi Ozarbayjon qurolli kuchlarini quruqlikdagi operatsiyalar doirasida Eronga qarshi yo‘naltirish uchun bahona bo‘lishi mumkin. Bunday strategiya mahalliy inqirozni qisqa fursatda keng ko‘lamli mintaqaviy mojaroga aylantirib, nafaqat Janubiy Kavkaz, balki butun Markaziy Osiyo mintaqasini beqarorlashtirish xavfini tug‘diradi.

Shu bilan birga, Isroil OAVlari harbiy doiralarga tayanib, Ozarbayjonning Eron bilan bevosita harbiy to‘qnashuvga jalb qilinishi ssenariysi ko‘rib chiqilgani haqida xabar berdi.

Shusha deklaratsiyasi orqali muhrlangan Ozarbayjon va Turkiya ittifoqi, ayniqsa Naxchivon himoyasi masalasi, mintaqadagi kuchlar muvozanatini o‘zgartiradi. Bokuning tashqi siyosatdagi har qanday strategik qadami Turkiy Davlatlar Tashkiloti a’zolari uchun zanjirband reaksiya vazifasini o‘taydi. Bu esa Turkiy Davlatlar Tashkilotini madaniy va gumanitar darajasidan jiddiy harbiy-siyosiy blok bosqichiga olib chiqadi.

Rasmiy Toshkent va Ostonaning Aliyev hukumatini so‘zsiz qo‘llab-quvvatlagani hamda 5-mart kuni Eronning Ozarbayjonga nisbatan xatti-harakatlarini qat’iy qoralagani mintaqadagi geosiyosiy o‘zgarishlardan dalolat beradi. O‘zbekiston va Qozog‘iston tashqi ishlar vazirlarining ozarbayjonlik va turkiyalik hamkasblari bilan o‘tkazgan bevosita muloqotlari ham buni tasdiqlaydi. Isroilning “Abraham kelishuvlari” doirasidagi uzoq muddatli strategiyasida O‘zbekiston va Qozog‘istoning tutgan o‘rni hamda AQShning mintaqadagi ta’siri inobatga olinsa, Eron bilan yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan potentsial mojaroda “yagona turkiy front” shakllanishi ehtimoli nazariy taxmindan real harbiy-strategik rejalashtirish bosqichiga o‘tmoqda.

Agar Mirziyoyev rejimi muayyan sabablarga ko‘ra o‘zini Eronga qarshi harbiy koalitsiyadan uzoqlashtirishga urinsa, “Buyuk o‘yin” tashkilotchilari ikkilanmasdan qat’iy bosim choralarini qo‘llashga o‘tadi. Bunda asosiy ta’sir vositasi sifatida mintaqadagi kuchlar muvozanatini tubdan o‘zgartirishga qodir bo‘lgan transchegaraviy loyihalar — xususan, Qo‘shtepa kanali va Sea Breeze Uzbekistan kabi suv resurslari bilan bog‘liq tashabbuslardan foydalanadi. Ushbu loyihalar nafaqat iqtisodiy maqsadlarni ko‘zlaydi, balki strategik resurslar hamda infratuzilma ustidan nazoratni o‘rnatish orqali tashqi ta’sirni ta’minlovchi dastak vazifasini o‘taydi.

Aliyev rejimiga aloqador subyektlarning O‘zbekistondagi ko‘ngilochar va logistika loyihalaridagi ishtiroki shunchaki biznes faoliyati emas, balki kengroq strategik ahamiyatga ega jarayondir. Ushbu loyihalarning jadal sur’atlarda amalga oshirilishi, tomonlarning mamlakatning strategik hududlarida mustahkam o‘rin egallashga intilayotganidan dalolat beradi. Bu esa O‘zbekiston markazidagi suv resurslari va logistika tizimlariga ta’sir o‘tkazish imkoniyatini yuzaga keltirishi mumkin. Emin Agalarov kabi asosiy shaxslar vositachiligida yuritilayotgan mazkur tashabbuslar Aliyev rejimi bilan aloqalarni mustahkamlashga va uzoq muddatli tashqi ta’sirni ta’minlashga qaratilgan strategik qadam bo‘lib xizmat qiladi.

Shu bilan birga, O‘zbekistonning ehtimoliy zaifliklariga sabab bo‘luvchi asosiy katalizator — rejimning ichki nosog‘lomligidir. Mirziyoyev rejimi shakllantirgan vertikal hokimiyat tizimida professionallikning yetishmasligi va strategik fikrlashning cheklanganligi tashqi xavflarning kuchayishi uchun qulay muhit yaratmoqda. Tizimli korrupsiya, nepotizm va boshqaruvdagi qobiliyatsizlik mamlakatning tashqi ta’sirlar va manipulyatsiyalarga nisbatan zaifligini yanada oshirmoqda.

Suv va yer kabi hayotiy muhim resurslarning geosiyosiy bosim vositasiga aylanayotgani O‘zbekistonning mustaqil tashqi siyosat yuritish imkoniyatlarini cheklab qo‘ymoqda. Qo‘sh-Tepa kanali va Sea Breeze Uzbekistan loyihalari shunchaki iqtisodiy loyihalar emas, balki mintaqaviy ziddiyatlarni qo‘zg‘atuvchi strategik qurollarga aylanib bormoqda. Bu esa butun Markaziy Osiyoni uzoq muddatli keskinlik va harbiy xavf-xatarlar zonasiga aylantirishi mumkin.

Vaqtinchalik manfaatlar yo‘lida mamlakatning uzoq muddatli strategik manfaatlarini e’tiborsiz qoldirish, Suriya ssenariysiga xos beqarorlikka olib kelishi mumkin. O‘zbekiston aholisining jadal sur’atlar bilan o‘sib borishi va jamiyatdagi keskin ijtimoiy-iqtisodiy muammolar inobatga olinsa, yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan inqirozning ko‘lami va insoniy talafotlar darajasi Yaqin Sharqdagi urushlardan ham ayanchliroq bo‘lishi xavfi mavjud.

Xorijiy sarmoyalardan olinadigan qisqa muddatli manfaatlar va xalqaro e’tibor jozibasi bilan ko‘r bo‘lgan Mirziyoyev rejimi amalda milliy xavfsizlikka hukm chiqargan desa ham bo‘ladi. Bunday siyosiy yo‘nalish O‘zbekistonni begona geosiyosiy manfaatlar maydoniga aylantirib, mamlakat va xalq kelajagi uchun jiddiy tahdidlar yuzaga kelishiga olib kelmoqda.