“Erkin O‘zbekiston” siyosiy muxolif harakatining YXHTning Insoniylik mezonlari bo‘yicha Varshava konferensiyasining YXHT Demokratik institutlar va inson huquqlari bo‘yicha byurosi (DIIHB) tomonidan tashkil etilgan to‘qqizinchi yalpi majlisida tarqatilgan ma’ruzasi (Varshava, Polsha, 2026-yil 14-oktabr). Majlis mavzusi: “Bag‘rikenglik va kamsitmaslik II”, jumladan: Milliy ozchiliklarga mansub shaxslarning huquqlari; Roma va sinti masalalari.

Hasanboy Burhanov, “Erkin O‘zbekiston” harakati.

Men Markaziy Osiyoda yuz berayotgan xavfli jarayonni qayd etishga majburman. Uchinchi davlatlarning tashqi siyosiy va iqtisodiy ta’siri YXHTga a’zo davlatlarning inson huquqlari sohasidagi majburiyatlariga putur yetkazmoqda.

Eng tashvishli misol — Mirziyoyev rejimi davrida O‘zbekistonning jadal xitoylashtirilishidir. Toshkent katta miqdordagi investitsiyalar va raqamli kuzatuv texnologiyalarini olmoqda. Buning evaziga rejim Pekindan fuqarolik jamiyatini bostirishning avtoritar usullarini import qilmoqda.

Bugungi kunda O‘zbekistonda Xitoydagi vaziyatni muhokama qilishga nisbatan davlat tomonidan mutlaq taqiq o‘rnatilgan. Shinjon hududidagi musulmon aholiga nisbatan amalga oshirilayotgan etnik tozalashlar haqida ochiq gapirish taqiqlangan. Mirziyoyev rejimi mazlum uyg‘urlar bilan tinch birdamlikni keskin ravishda jinoyatlashtirgan. O‘zbekiston fuqarolari bu masalani ko‘tarishga qilgan har qanday urinishlari uchun qattiq ta’qibga uchramoqda.

Ushbu repressiv siyosatning ramziga faol Valijon Kalonovning ishi aylandi. U Xitoyning uyg‘urlarga nisbatan siyosatini ochiq tanqid qilgan. U musulmonlarga nisbatan kamsitishlarga qarshi chiqqan. Kalonov Xitoyda qolib ketgan qarindoshlarini ozod qilishni talab qilgan.

O‘zbekiston hukumati tomonidan ko‘rsatilgan munosabat shafqatsiz bo‘ldi. 2021-yil dekabr oyida Kalonov qo‘lga olindi. U majburan psixiatriya shifoxonasiga joylashtirildi. Biz sovet davridagi jazolovchi psixiatriyaning eng yomon amaliyotlari qaytayotganini qayd etmoqdamiz. Rejim Xitoy ta’sirini tanqid qiluvchilarni yakkalash uchun tibbiyotdan foydalanmoqda.

2025-yil 28-fevralda BMTning O‘zboshimchalik bilan hibsga olishlar bo‘yicha ishchi guruhi rasmiy qaror chiqardi. U Kalonovning ozodlikdan mahrum etilishini noqonuniy va kamsituvchi deb topdi. BMT uni zudlik bilan ozod qilishni va kompensatsiya to‘lashni talab qildi. Shunga qaramay, Valijon Kalonov hozirgacha majburiy izolyatsiyada qolmoqda.

Shu munosabat bilan biz YXHTning Demokratik institutlar va inson huquqlari bo‘yicha byurosini (DIIHB) O‘zbekiston hukumatiga quyidagi tavsiyalarni berishga chaqiramiz:

1. BMT Ishchi guruhining qarorini zudlik bilan bajarish. Valijon Kalonovni ozod qilish, unga qo‘yilgan barcha ayblovlarni bekor qilish va kompensatsiya to‘lash.

2. Jazolovchi tibbiyot amaliyotiga chek qo‘yish. So‘z erkinligini bostirish vositasi sifatida psixiatriya muassasalaridan foydalanishni taqiqlash.

3. Fikr bildirish erkinligi huquqini ta’minlash. Fuqarolarni 1990-yilgi Kopengagen majburiyatlariga muvofiq himoya qilish. Odamlar o‘z mamlakati ichida ta’qibga uchrashdan qo‘rqmasdan transmilliy repressiyalarni ochiq muhokama qilish imkoniyatiga ega bo‘lishi kerak.

E’tiboringiz uchun tashakkur!