Uch oylik sud majlislaridan so’ng, jinoyat ishlari bo’yicha Yunusobod tuman sudi sudyasi Sanjar Qo’chqorov shov-shuvli “Glamour Gold” qurilish piramidasi ishi bo’yicha 352 sahifalik hukm chiqardi.

Biroq bu sud jarayoni firibgarlarning o’zidan ko’ra O’zbekiston odil sudlov tizimiga nisbatan ko’proq savollar tug’dirdi.

Sud jarayonining eng asosiy va eng g’azabga sabab bo’ladigan natijasi shuki, sud ayblovdan jinoyatning uyushgan guruh tomonidan sodir etilganligi belgisini chiqarib tashladi, shuningdek, o’zlashtirish yoki rastrata yo’li bilan o’ta ko’p miqdorda talon-toroj qilish haqidagi moddani ham chiqarib tashladi. Ushbu qaror bilan sudya Qo’chqorov ko’p milliardlik firibgarlikning huquqiy bahosini o’zgartirib, sudlanuvchilarning ahvolini keskin ravishda yengillashtirdi. Ota va o’g’il — Adrian va Dmitriy Kanilar tomonidan yillar davomida shakllantirib kelingan guruhning ijtimoiy xavflilik darajasi ongli ravishda va sun’iy tarzda pasaytirildi.

Shu munosabat bilan qonuniy bir savol tug’iladi: sudya Qo’chqorov firibgarliklarning tizimli xususiyatini amalda e’tiborsiz qoldirgan holda, jinoyatning uyushgan guruh tarkibida sodir etilganligini bildiruvchi kvalifikatsiyalovchi belgini qanday huquqiy asoslarga ko’ra chiqarib tashladi?

Sudlanuvchilar o’rindig’ida firibgarlik sxemasini tashkil etishga aloqador bo’lgan barcha shaxslar ham o’tirgani yo’q. Qurilish piramidasiga asos solish jarayonining boshida turgan Xurshid Zuxurov va David Oganesyan jinoiy javobgarlikdan butunlay qutulib qolishdi.

Oganesyan bilan bog’liq vaziyat esa o’ta ziddiyatli ko’rinadi: u nafaqat jinoiy ta’qibdan chetda qoldi, balki amaldagi advokatlik maqomini ham saqlab qoldi.

Natijada, ushbu ish bilan bog’liq xatti-harakatlari tegishli jinoiy-huquqiy baho olishi lozim bo’lgan shaxs advokat sifatida faoliyat yuritishda davom etmoqda. U hatto shunga o’xshash ishlar bo’yicha ayblanuvchilarni ham himoya qilmoqda.

Bunday sud qarorlari, avvalo, bevosita jabrlanuvchilarga zarar yetkazadi. Bundan tashqari, ular xalqaro investorlarda O’zbekistonda mulkdorlarning huquqlari qay darajada himoya qilinishi va odil sudlov tizimi qanchalik samarali ishlashi borasida jiddiy shubhalar uyg’otadi. Bu esa mamlakatning investitsiyaviy jozibadorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi va investorlar uchun qo’shimcha xavf-xatarlarni yuzaga keltirishi mumkin.

Jinoyatni uyushgan guruh tomonidan sodir etilganlik belgisining ayblovdan chiqarib tashlanganiga qaramay, sudlanuvchilar real ozodlikdan mahrum qilish jazolariga hukm qilindi.

Ishning asosiy figuranti Dmitriy Kan 10 yil muddatga ozodlikdan mahrum etildi. Sanjar Usmonov, Hasan Ahmetov va Sergey Kaletega 9 yil 6 oydan ozodlikdan mahrum qilish jazosi tayinlandi. Artur Gafarov 8 yil 6 oyga, Vladimir Pak esa 5 yil 1 oyga ozodlikdan mahrum etildi.

Sobiq bosh buxgalter Elvira Salimovaga sud 5 yil 6 oy muddatga ozodlikdan mahrum qilish jazosini tayinladi, biroq jazo ijrosini uning farzandi uch yoshga to’lguniga qadar kechiktirdi.

Dmitriy Solod 300 BHM (73,5 million so’m) miqdorida jarimaga hukm qilindi.

Sxemaning asosiy ishtirokchilaridan biri bo’lgan Adrian Kanga esa sud eng yengil jazo — 4 yil 5 oy 27 kun muddatga ozodlikni cheklash jazosini tayinladi.

Shu bilan birga, sud hukmida qurilish kompaniyasining xatlangan mol-mulki taqdiri ham belgilandi. Yuzlab jabrlangan oilalarga to’lovlarni ta’minlash maqsadida ish bo’yicha ayblanuvchilarga tegishli mol-mulk — avtotransport vositalari va umumiy baholangan qiymati 51 milliard so’mdan ortiq bo’lgan noturar joylar ochiq savdoga chiqariladi.

Shuningdek, ToshGRES mavzesida joylashgan, qurilishi tugallanmagan ECO DREAM turar joy majmuasi ham sotuvga qo’yiladi. Ushbu qurilishi tugallanmagan uzoq muddatli obyektni baholash ishlari O’zbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huzuridagi Majburiy ijro byurosining Yunusobod tuman bo’limi davlat ijrochilari tomonidan amalga oshiriladi.

Aktivlarni sotishdan tushgan mablag’lar jabrlanuvchilarga yetkazilgan moddiy zararni qoplashga yo’naltiriladi. To’lovlar jabrlanuvchilarning har biri kiritgan mablag’ miqdoriga qat’iy mutanosib ravishda amalga oshiriladi.

Shu bilan birga, vaziyatning xolis tahlili shuni ko’rsatadiki, ulushdorlar amalda turar joy olish imkoniyatidan butunlay mahrum bo’lgan. Jalb qilingan moliyaviy mablag’larning katta qismi Dmitriy Kan tomonidan xorijdagi hisobvaraqlarga o’tkazib yuborilgan.

“ECO DREAM” turar joy majmuasining o’zi esa shaharsozlik me’yorlarini qo’pol ravishda buzgan holda qurilgan. Binoda avariya holatining yaqqol belgilari mavjud bo’lib, u buzib tashlanishi lozim.

Kompaniya tomonidan rejalashtirilgan ikkinchi obyektni qurish istiqbollari ham mavjud emas, chunki uni avvalgi biznes-model asosida barpo etish yangi investorlarning mablag’larini jalb qilishni talab etgan bo’lardi.

Shunday qilib, ushbu ish doirasida gap faqat quruvchining qolgan aktivlari qiymati hisobidan moddiy zararning bir qismini qoplash haqida bormoqda.

Yuzaga kelgan vaziyatda uy-joy olish masalasi butunlay yopilgan. Endilikda asosiy vazifa yo’qotilgan mablag’larning qancha qismini amalda qaytarish mumkinligini aniqlashdan iborat. Jabrlangan fuqarolar moliyaviy yo’qotishlarni kamaytirish uchun hamjihatlikda harakat qilishlari zarur. Buning uchun ular ochiq savdolarning to’liq shaffofligini ta’minlashni talab qilishlari va sud ijrochilarining faoliyati ustidan qat’iy jamoatchilik nazoratini o’rnatishlari lozim.

Fuqarolar o’z jamg’armalarini qaytarishga urinayotgan bir paytda, “Glamour Gold” ishi bo’yicha asosiy savollar hamon ochiq qolmoqda. Ularning eng muhimlari quyidagilardan iborat: yillar davomida faoliyat yuritgan ko’p milliardlik sxema qanday huquqiy asoslarga ko’ra sud tomonidan uyushgan guruh tomonidan sodir etilgan jinoyat sifatida baholanishdan chiqarib tashlandi? Shuningdek, ushbu firibgarliklarni muvofiqlashtirish va ularga huquqiy ko’mak ko‘rsatishda bevosita ishtirok etgan shaxslar nima sababdan hanuz ozodlikda qolmoqda?